thKy model aktualizon dhe monetizon me disa vite avancë detyrimin që qeveria u ka njohur formalisht bizneseve dhe firmat që kanë nevoja të ngutshme likuiditeti mund ta shesin tërësisht, ose një pjesë të  tij te një bankë, me një vlerë me të ulët, duke mundësuar kështu injektimin e menjëhershëm të likuiditeteve të lira, për funksionimin normal të tyre, si dhe zgjerimin në projekte të reja biznesi

Kriza e fundit financiare dhe ekonomike globale, ndër të tjera, ka dhënë dhe ndikimin e saj në ekonominë shqiptare, nëpërmjet krijimit të një zinxhiri detyrimesh të pashlyera, qeveritar e privat, si dhe mungesë likuiditetesh në rritje, duke e futur funksionimin normal të saj në një qerthull tejet të ndërlikuar. Aktualisht, diskutimi më i shpeshtë lidhet me çështjen e detyrimeve të papaguara të qeverisë ndaj ndaj bizneseve vendase, e kjo jo pa shkak, pasi nga pikëpamja e logjikës ekonomike, ky lloj detyrimi ka një ndikim dhe efekt të dukshëm mbi rritjen ekonomike, sidomos në kuadër të një krize të thellë likuiditetesh.

Sigurisht, lëvizjet e fundit të qeverisë për sigurimin e një huaje shumëmilionëshe nga FMN dhe fillimi i disbursimit të saj ndaj bizneseve ndihmon jo vetëm në rikthimin e imazhit të qeverisë si një partner dhe klient serioz për biznesin, por dhe synon të ndihmojë dhe mbështesë, aq sa mundet, edhe zbutjen e problemit të huave me probleme, brenda sistemit bankar shqiptar.

I vetmi disavantazh i aktualizimit të kësaj pjese të detyrimit të qeverisë është rritja e treguesit të borxhit publik, tej atij aktual, por dalja nga shtrëngesa në të cilën ndodhet ekonomia do të bëhej e mundur vetëm nëse do të vihej në lëvizje sektori real i ekonomisë. Këtu përmirësimi i treguesve të punësimit dhe rritjes ekonomike prevalojnë mbi ndjeshmërinë ndaj borxhit, ndërkohë që, kjo alternativë do ta shpërndante peshën e shërbimit të tij në aktorë të tjerë ekonomikë, si dhe do nxiste zhvillimin e tregut financiar me një instrument shtesë dhe tërheqës për për investim.

Gjithsesi, të gjithë janë të ndërgjegjshëm se ky detyrim ndaj biznesit nuk pritet të shlyhet brenda një viti kalendarik, në rastin më të mirë do të kërkojë disa vite, e ndoshta alternativa e huamarrjes vetëm nga institucionet mbikombëtare mund të mos jetë domosdoshmërisht zgjidhja e vetme dhe më praktike, nisur nga nevojat aktuale për financim dhe injektim likuditeti në ekonomi. Praktikisht, mund të konsiderohet edhe një alternativë tjetër, që në kushtet e sotme mund të ndihmojë në përmbushjen e njëkohshmë të disa objektivave, nga grupe të ndryshme interesi. Konkretisht, bëhet fjalë për konsiderimin e financimit të ndërmjetëm (bridge financing), si alternativë që ofron një zgjidhje sinergjike, nga pjesëmarrja e tre aktorëve, që kanë problematika të ndryshme, por të lidhura ngushtë mes njëra-tjetrës: qeveria, shoqëritë (bizneset) private dhe bankat tregtare. Përpara se të shpjegohet parimi i funksionimit të  kësaj alternative, le të shohim se cilat janë problematikat e secilit aktor:

Qeveria ndodhet përballë një situate, ku megjithë seriozitetin dhe vullnetin e mirë për të shlyer bizneset për punët publike të kryera, nuk ka fonde të lira për këtë qëllim. Nga ana tjetër, madhësia e deficitit buxhetor nuk është në nivelet më të ulta optimale, borxhi qeveritar ka kapërcyer tashmë nivelin e 72 % ndaj PBB-së dhe shërbimi i tij bëhet edhe më kompleks, kur ritmet dhe rritja ekonomike janë të ulëta. Këtyre i shtohen dhe një sërë kushtesh që FMN i ka vendosur tashmë për zbatim qeverisë shqiptare, për akordimin e huas mbi 330 milionë euro, në kuadër të programit 36-mujor të mbështetjes buxhetore (EFF). Në këto kushte bëhet e vështirë që të adresohet me shpejtësi problemi i detyrimeve ndaj bizneseve vendase vetëm nga qeveria.

Shoqëritë (bizneset), që kanë kryer punët me karakter publik, kanë një detyrim të paarkëtuar nga qeveria,locked-money-22034431 detyrim ky që është shndërruar teknikisht në një ngërç për mirëfunksionimin e tyre dhe rrjedhimisht, ose ka bllokuar përfundimin e punëve të nisura, ose i kanë tkurrur ato nga investimet e reja. Në të njëjtën kohë, detyrimet e këtyre shoqërive ndaj të tretëve kanë përcjellë në formë zinxhiri borxhin financiar drejt të gjithë operatorëve të tjerë ekonomikë, duke i paralizuar edhe ato firma, të cilat nuk kanë lidhje të drejtëpërdrejtë me projektet e qeverisë. Gjithashtu, me nje bilanc të përkeqësuar financiar, shoqëritë e kanë të vështirë t’i drejtohen individualisht bankave, për të financuar vijimësinë e veprimtarisë së tyre.

Bankat tregtare, pavarësisht nga mungesa e panoramës rozë, kanë gjendje të kënaqshme depozitash, të cilat në “kundërshtim” me ligjësinë e krizës financiare,kanë ardhur gjithnjë në rritje. Nga ana tjetër, niveli i ulët i huadhënies së re gjatë viteve të fundit, u ka lënë bankave fonde të lira, të cilat nuk po gjejnë rrugën efikase drejt financimit të ekonomisë reale, megjithë përpjekjet e vazhdueshme të Bankës së Shqipërisë për ta kapërcyer këtë hendek, nëpërmjet një politike monetare ultradinamike të uljes në rekorde historike të normës bazë të interesit.

FINANCIMI & HUAJA E NDËRMJETME

Huaja e ndërmjetme përfaqëson një financim afatshkurtër, që shpesh përdoret përkohësisht, me qëlllim të sigurimit të likuiditeteve të nevojshme, derisa të gjendet një zgjidhje më afatgjatë, për sa i përket financimit të huamarrësit. Gjitashtu, financimi i ndërmjetëm është një metodë financimi, që përdoret me qëllim ruajtjen e likuiditetit, ndërkohë që në të ardhmen parashikohet një rrjedhë e pritshme dhe e logjikshme likuiditetesh. Financimi i ndërmjetëm mundëson që një subjekt të mos humbasë shanset për të arritur një marrëveshje, apo ujdi, thjesht për arsye të mungesës së përkohshmë të likuiditeteve, në një moment të caktuar kohe. Për më tepër, ai ofron një qasje të lehtë dhe të shpejtë në financim, duke e shndërruar atë në një alternativë lehtësisht të përdorshme. Shpesh të referuara si hua me para’ në dorë, ato ndryshojnë nga huat tradicionale, si më poshtë:

 Afati i maturimit. Huat tradicionale (ato për strehim dhe letrat me vlerë të borxhit afatgjatë) kanë prirje të jetë afatgjata, ndërkohë që huaja (financimi) i ndërmjetëm nuk zgjat më shumë se 2-3 vjet.

– Financim në shuma të mëdha. Financimi i ndërmjetëm u mundëson subjekteve që e përdorin atë, një huamarrje në shuma të mëdha, brenda një periudhe të shkurtër kohe. Ky lloj financimi sigurisht nuk është për gjithkënd, por ndihmon në kapërcimin e pengesave të ndryshme, që nuk do të mundësonin arritjen e një ujdie të caktuar, nëse do të ndiqej rruga e financimit tradicional.

Amortizimi. Huat e ndërmjetme, gjatë gjithë kohëzgjatjes, paguajnë përgjithësisht vetëm interes dhe pak ose aspak nga kryegjëja. Konkretisht, e gjithë kryegjëja shlyhet vetëm në maturim. Përveç kësaj, në këto raste mund të përdoret dhe teknika e amortizimit negativ, ose e kuponit zero.

Norma e interesit. Meqenëse huadhënësit e huave të ndërmjetme marrin përsipër rreziqe shtesë – përfshirë këtu dhe rrezikun e likuiditetit, atë të dështimit dhe aksesin e kufizuar në informacion – huat e ndërmjetme zakonisht kanë një nivel më të lartë interesi sesa huat e tjera të ngjashme me to.

Fleksibiliteti i ekzekutimit. Kostot relativisht të larta për huat e ndërmjetme kompensohen pjesërisht nga shpejtësia në të cilën e ofrojnë huadhënësit këtë lloj huaje. Huat e ndërmjetme mund të jetë shumë me leverdi, për të siguruar një formë fleksibël financimi për periudha afatshkurtra, që mundëson financim të shpejtë e injektim të përkohshëm të likuiditeti. Huat e ndërmjetme i ofrojnë huamarrësit fleksibilitetin për të vepruar shpejt, duke përfituar kështu nga mundësitë që ofron tregu në periudhën afatgjatë.

Shumëllojshmëri. Ekzistojnë dy lloje financimi të ndërmjetëm: i mbyllur – ku huadhënësi dhe huamarrësi përcaktojnë një datë të caktuar në të ardhmen për shlyerjen e shumës së huas, marrëveshje kjo që mbështetet në kontrata ligjore. Ky lloj financimi i ndërmjetëm u ofron siguri huadhënësve; ndërkohë në rastin e financimit të ndërmjetëm të hapur nuk përcaktohet ndonjë datë e ardhme për shlyerjen.

Në këto rrethana, do të ishte tejet e dëshirueshme për të gjithë vënia në funksionim e një mekanizmi që mundësonimages përdorimin eficient të fondeve të lira bankare, si lubrifikues i shpejtë i ngërçit dhe shtrëngesës së likuiditetit mes biznesit privat, që përbën kontribuesin kryesor të sektorit real të ekonomisë shqiptare. Financimi i ndërmjetëm do të ishte varianti më i shpejtë, e ndoshta më efektiv, që do të lidhte garancinë shtetërore të borxhit, fondet e lira të bankave dhe nevojën e biznesit për to. Ky lloj financimi do të konsistonte në ristrukturimin e një pjese të këtij detyrimi të prapambetur në letra me vlerë, të tipit “premtimpagesë” (promissory note), të cilat mund të skontoheshin (bliheshin me një zbritje të caktuar) nga bankat tregtare. Natyrisht, këtu bëhet fjalë që bankat do të mund të konsideronin blerjen me një çmim më të ulët të detyrimit të qeverisë ndaj biznesit, por kjo në mënyrë individuale (pra secila firmë zgjedh vetë nëse do ta skontojë detyrimin e saj). Një alternativë e tillë do të vinte në eficiencë tepricat e fondeve të bankave, me një “ngarkesë” të vogël për biznesin, për shkak se, rreziku sovran do të ulte shumë koston e perdorimit të këtyre parave. Ky model aktualizon dhe monetizon (sipas parimit  të vlerës në kohë të parasë) me disa vite avancë detyrimin që qeveria u ka njohur formalisht bizneseve, për punët publike të papaguara, por jo vetëm. Kështu, firmat që kanë nevoja të ngutshme likuiditeti mund ta shesin tërësisht, ose një pjesë të  tij te një bankë, me një vlerë me të ulët, duke mundësuar kështu injektimin e menjëhershëm të likuiditeteve të lira, për funksionimin normal të saj, si dhe zgjerimin në projekte të reja biznesi. Ndërkohë, bankat do të mund të arkëtojnë vlerën e plotë të detyrimit nga qeveria, duke përfituar si kthim normën e skontos, në afatin e maturimit të kësaj premtimpagese.  Ky model shkon në një linjë mendimi me atë të profesorit të nderuar Paul Krugman, se: “dalja nga kriza e borxheve mund të vijë vetëm duke marrë borxh”.

Financimi i ndërmjetëm (bridge financing), është një alternativë që ofron një zgjidhje sinergjike, nga pjesëmarrja e tre aktorëve që kanë problematika të ndryshme, por të lidhura ngushtë mes njëra-tjetrës: qeveria, shoqëritë (bizneset) private dhe bankat tregtare.

Megjithëse për bankat tregtare ky lloj financimi mund të konsiderohet si hua jocilësore, rreziku i shlyerjes së saj është shumë minimal, pasi këtu garant dhe paguesja e vetme në maturim është qeveria, e cila në momentet aktuale, e më tej, mbështetet dhe nga institucionet mbikombëtare si: FMN dhe Banka Botërore, që i shërbejnë praktikisht financave publike shqiptare si një mbështetje plotësuese, apo rritëse të besueshmërisë. Mendojmë se nga ky këndvështrim, i vetmi disavantazh do të konsiderohej fakti se, aktualizimi i kësaj pjese të detyrimit të qeverisë do të rriste treguesin e borxhit publik, tej atij aktual, por dalja nga shtrëngesa në të cilën ndodhet ekonomia do të bëhej e mundur vetëm nëse do të vihej në lëvizje sektori real i ekonomisë. Përmirësimi i treguesve të papunësisë dhe rritjes ekonomike prevalojnë mbi ndjeshmërinë ndaj borxhit, ndërkohë që, kjo mënyrë e zgjidhjes së problemit të detyrimeve qeveritare do ta shpërndante peshën e shërbimit të tij në aktorë të tjerë ekonomikë, si dhe do nxiste zhvillimin e tregut financiar me një instrument shtesë dhe tërheqës për investim.

 

Në këtë artikull është bashkautor dhe Dr. Elvin MEKA

 

One Response to Financimi i ndërmjetëm – një mundësi për shlyerjen e detyrimeve të qeverisë ndaj biznesit

Leave a Reply

Set your Twitter account name in your settings to use the TwitterBar Section.