Vijon…

money-wheat-subsidy-200w-1-1Cilësia e përthithjes dhe efektet e fondeve të IPARD-LIKE për fermerët
Aspekti më i rëndësishem i transhit të tretë të IPARD-LIKE nuk është thjesht rritja e përqindjes se përthithjes se fondeve, të vëna në dispozicion sidomos përsa i përket masave 2. Me sa duket kjo e fundit do të realizohet. Kryesorja është cilësia e përthithjes dhe efekteve të këtyre fondeve, si përsa i përket aspekteve teknike por sidomos atyre ekonomike- financiare, qoftë për masat 2 sidomos për masat 1, natyrisht pa hequr vëmendjen nga thithja e fondeve nga skemat IPARD-LIKE si për masat 1 ashtu dhe për masat 2.
E nënvizoj këtë fakt se impakti i aplikimit të skemave mbështetse të IPARD-LIKE, përveç ofrimin të burimeve grant në bujqësi  dhe agrobiznes është tej këtyre efekteve. Natyrisht mbështetjet grant për bujqësinë, në një vend si i yni ku me të ardhurat buxhetore nuk mbulohen as shpenzimet korrente, rritja e fondeve për financimin e fermerve merr një rëndësi të posaçme.

Për t’iu afruar cilësisë, standarteve të sigurisë dhe ato ambjentale dhe për rritjen e mëtejshme të konkurrueshmërisë së fermave e bujqësisë shqiptare në tërësi, nevojiten kapitale.

Por ndërkohë një karakteristikë e spikatur e Skemave IPARD-LIKE, është se krahas, hartimit të një Plan Biznesi, sipas standarteve dhe formateve europiane, çdo investim duhet gjykuar dhe vlerësuar dhe vetvlerësuar, duke llogaritur treguesit ekonomik financiar të vetshlyerjes së investimit (IRR)-Norma e Brendshme e Kthimit; dhe (NPV) -Vlera aktuale neto. Investimi konsiderohet ekonomikisht i realizueshëm dhe i pranueshëm kur NPV>= 0 dhe IRR>=0.
Duke kontribuar në afrimin e standarteve europiane drejtpërdrejt në këta sektorë, asistenca teknike, ekonomike finaciare nga skemat mbeshtetse të IPARD-LIKE ka një efekt shumë të madh në mirëfunksionimin e gjithë biznesit dhe ekonomisë shqiptare, e sidomos në cilësinë e programimit dhe realizimit të aspektit ekonomik financiar në kryerjen e shpenzimeve për investime nga agrobizneset por dhe fermat.
Kjo bëhet në kushtet kur fermat bujqësore në Shqipëri nuk kanë detyrimin ligjor për mbajtjen e kontabilitetit, dhe kur njohuritë dhe aftësitë për realizimin e kryerjes së investimeve janë minimale. Përthithja e fondeve nga IPARD-LIKE kërkon që nga aplikuesit e saj të njihen dhe të kuptohen qoftë në përgjithësi qoftë dhe disa nga aspektet kryesore të realizimit të asaj që njihet si proçes i buxhetimit të kapitalit, të proçesit të vendimarrjes për kryerjen ose moskryerjen e investimeve për shtimin apo ripërtëritjen e aktiveve afatgjata, proçesi i vlerësimit dhe seleksionimit të tyre, me synimi maksimizimin e fitimit dhe pasurisë së tyre. Në këtë proçes besoj dhe jam i mendimit, se nuk ka vend për sentencën “Kalit të dhuruar nuk mund t’i shihen dhëmbët”.

E them këtë se në Udhëzimin për transhin e tretë sythi g) Treguesit Finaciarë, të aneksit 3 Instruksione për Aplikantët mbi plotësimine Aneksit 2.2-pasqyrat Financiare Pjesa e 2 e Planit të Biznesit, midis të tjerash thuhet:
“Në këtë tabelë analizohen dy tregues: Vlera Aktuale Neto (NPV) dhe Norma e Brendshme e Kthimit (IRR).
Vlera aktuale neto (NPV) përcaktohet si vlera aktuale e flukseve neto të parave.Ajo mat tepricën ose defiçitin e flukseve të parave në termat e vlerës aktuale, pasi detyrimet financiare janë paguar. NPV-ja është tregues i vlerës që një investim apo project do t’i shotjë vlerës së firmës.Projektet e përshtatshme me një NPV pozitive mund të pranohen.
Norma e brendshme e kthimit(IRR), është norma efektive vjetore e fitimit të përbërë që mund të fitohet mbi kapitalin e investuar .Një projekt mund të jetë një propozim i mirë për investime, nëse IRR-ja e tij, është më e madhe se kostoja e kapitalit të projektit ose nëse është më e madhe se norma e fitimit që mund të fitohet nga investimet alternative. Norma e zbritshme e përdorur për të llogaritur NPV-në dhe si normë krahasimi për IRR-në është norma e interesit e Bankës se Shqipërisë (3.78 % në 27.02/2014). Aplikanti mund ta ndryshojë këtë normë kur një ndryshim i saj shpallet nga Banka e Shqipërisë, deri në datën e dorëzimit të aplikimit. Për këtë arsye jeni të lutur të konsultoni faqen zyrtare të internetit të BSH.(pra ka një ndryshim, krahasuar me apliket e transhit 1, ku thuhej se “Aplikanti nuk duhet ta ndryshojë këtë normë).

Në anekse si IRR-ja ashtu dhe NPV-ja llogariten automatikisht në këtë faqe. Investimi konsiderohet i realizueshëm dhe i pranueshëm ekonomikisht kur NPV>=0 dhe IRR>=Norma e zbritshme “

Pra nga vetë paragrafi i cituar, nga njera anë rezulton se proçesi i buxhetimit të kapitalit nga ana e fermerve dhe agrobiznesit, kërkohet të mbështet vetëm mbi dy metodat më bashkohore e më të avancuara të vlerësimit korrekt të projekteve të investimit të kapitalit, metodën e Vlerës
Akaktuale Neto (NPV) dhe metoda e Normës së Brendshme të Kthimit(IRR) Kjo është një ndodhi mjaft pozitive ku së pari duhet t’i përgjigjen Universitet, publike apo private qofshin, biznesi, agrobiznesi por pse jo the fermerët. Këto dy metoda nga ana e tyre, plotësojnë dy kriteret kryesore për vlerësimin e projekteve të investimit të kapitalit, përdorimin e vlerës në kohë të parasë dhe përdorimin e flukseve vjetore të fitimit pas pagimit të detyrime finaciare -taksore.

Nga ana tjetër si normë skontimi (normë aktualizimi), që është norma e interesit që përdoret për vlerësimin e projektit dhe përfaqëson koston opportune të kapitalit e cila shpesh dhe më sipër njihet si kosto e kapitalit, nga Udhëzuesi i aplikimit jepet niveli 3.78 % ?!
Nuk është vështirë të shihet se kemi të bëjmë me një nonsens, në përdorimin e këtyre metodave bashkëkohore që në Udhëzim, që reflekton mosnjohjen ose mospërdorimin e saktë të ekonomiksit dhe njohurive financiare. Niveli i ulët prej 3.78 %, në fakt nxit e stimulon artificialisht përthithjen e fondve të IPARD-LIKE. Por ky proçes si i tillë mund të kthehet në një bumerang, si për fermerët ashtu dhe agrobiznesin që mund të përfshihet, në përthithjen e fondeve, por këtë rradhë duke duartrokitur, për karemin, që i shtiu dhe i nxiti në këtë ose atë bumerang.20140202224223133577

Teoria ekonomike është mjaft e qartë, sa më e ulët është norma e aktualizimit-kosto e kapitalit, aq më e lartë dhe më e madhe se zero, rezulton NPV. Duke marrë si normë aktualizimi normën mesatare të bonove të thesarit, pra as atë të blerjes së obligacioneve, lehtësohet artificialisht përthithja e fondeve nga IPARD-LIKE por nga ana tjetër, fermerët dhe agropërpunuesit nxiten të investojnë edhe në projekte që jo vetë janë më pak fitim prurëse, por mund të kenë probleme me moskthimin e kredive të marra e të shkojnë drejt falimentimit. Teoria ekonomike është e qartë, norma e skontimit-norma e aktualizimit, mund të ndryshojë nga projekti në projekt, në varësi nga risku (i biznesit dhe ai financiar) që e shoqëron atë. Mosmbajta parasysh e momentit të riskut nga Udhëzimi mendoj se është e pasaktë ,e gabuar. Natyrisht pas disa vjetësh nuk do të mungojnë artikuj “Si e vlerësuan gabim… Por këtë radhë jo nga historianët, por nga konsulentët, bankierët, doktorantë apo master…

Pikëpamjet teorike për NPV dhe IRR
Një nga tekstet më të përhapura në fushën e shkencave ekonomike financiare, ku trajtohen metodat e NPV dhe IRR, janë Libri “Financa” i Herbert B. Mayo i përkthyer në shqip në vitin 1995 dhe ribotimi tij por këtë radhë me titull “Bazat e Financës-Hyrje në Institucione Financiare, investime dhe drejtim” në vitin 2012. Midis tyre ka dallime, por në thelb i dyti është ribotim i përmirësuar i librit të parë. Në kapitullin Buxhetimi i kapitalit, në botimin e fundit flitet vetëm për dy metoda të buxhetimit të kapitalit a) vlerës aktuale neto-(net present value-NPV) dhe b) norma e brendshme e kthimit (internal rate of return, IRR), duke evidentuar se të dyja janë teknika të aktualizimit të flukseve të parasë (cash). Flukset e ardhshme të parasë (cash) kthehen në të tashmen, pra në mënyrë të qartë të dy teknikat përdorin teknikat e vlerës në kohë të parasë. Ndërsa në botimin e parë në shqip nënvizohej.”Meqë shumë firma pëdorin buxhetimin e kapitalit, të gjithë studentët e biznesit nevojiten të kuptojnë qëllimet dhe teknikat e tij. Tre metoda për zgjedhjen e përdorimeve konkurruese të kapitalit afagjatë përfshihen në këtë kapitull. 1) afati i shlyerjes së investimit, (2) norma e brendshme e fitimit dhe (3) vlera aktuale neto…Afat i shlyerjes së investimit është më i thjeshtë nga të tria për t’u përdorur, por pa dyshim është teknika më e dobët, sepse injoron shumë konsiderata të rëndësishme (veçanërisht koston e kapitalit dhe vlerën në kohë të parasë). Dy të tjerat nuk i kanë këto dobësi. Ato kërkojnë më shumë llogaritje matematike, por përdorimi i kompjuterave ka ulur ndjeshëm punën e lodhshme të këtyre llogaritjeve. Aftësia e parashikimeve të mira dhe të dhënat e besueshme janë aq të rëndësishme për buxhetimin e kapitalit sa dhe zbatimi korrekt i teknikave…”

Në libra të tjerë evidentohet se krahas 3 metodave teknikave të buxhetimit ka dhe metoda të tjera si metoda e kthimit të investimit (payback method). Kjo llogarit periudhën kohore (numrin e viteve) të nevojshme për rikuperimin e investimit fillestar, duke pjestuar investimin fillestar me flukset mesatare vjetore hyrëse të parasë. Por e metë themelore dy metodave të tjera veç NPV dhe IRR-së, afati vetshlyerjes se investimit dhe metoda e kthimit të investimit janë, se ato nuk përdorin vlerën në kohë të parasë, ato mund të jenë të thjeshta e të lehta në përdorim por kanë të meta serioze.

Në çdo rast kur trajtohet në tekset shqiptarë, buxhetimi i kapitalit, NPV-IRR dhe lidhur me to dhe çështja e financimit të investimeve- levës financiare, të dhënat nuk merren nga realiteti dhe praktika shqiptare por nga praktika amerikane, ku kanë origjinën tekset e përkthyera ose pavarësisht se mund të përmbajnë nënshkrimin e autorëve shqiptarë. Shumë syresh janë bërë ose kanë fitur titullin DR, për përkthimin e tekseve të tillë, pa u mundësuar studenteve se si mund të aplikohen konkretisht metodat e teknikat e buxhetimit dhe të levës financiare në realitetin shqiptar. Por siç mund të dihet niveli i tatim taksave dhe për rrjedhojë përdorimi i levës financiare ka efekte dhe pasoja shumë të ndryshme në SHBA se në vendin tonë. Kjo e fundit-leva financiare, mund të ketë dhe ka efekte pozitive në SHBA, duke shtuar fitimin, ndërsa në Shqipëri ajo ka efekte negative, në ulje të fitimit. Pra në përdorimin e metodave të vlerësimit dhe përzgjedhjes së investimeve ka problem të karakterit njohës, që e kanë burimin në nivelin dhe cilësinë e mendimit ekonomik dhe shkollave të larta e rolin e këtyre të fundit në zhvillimin e biznesit dhe ekonomisë shqiptare.20131227145013415577

Një aspekt tjetër jo më pak i rëndësishëm është bashkëpunimi dhe integrimi i biznesit shqiptar me njohësit dhe përdoruesit e metodave bashkëkohore të NPV dhe IRR, në vlerësimin dhe seleksionimin e investimeve, projekteve të ndryshme të investimeve. Natyrisht dhe në Shqipëri biznesve u kërkohet hartimi i plan bizneseve dhe përdorimi i metodave dhe teknikave të ndryshme të vlerësimit dhe seleksionimit të investimeve, buxhetimit të kapitalit. Ata i janë drejtuar dhe i drejtohen konsultenteve të ndryshëm teknikë (qofshin këta inxhinierë apo agronomë) dhe ekonomikë, për të cilët presupozohet se kanë kohën, njohuritë apo paisjet e nevojshme për të zbatuar metodat apo teknikat e duhura të buxhetimit të kapitalit, duke u bërë dhe pagesat përkatëse.

Këto shpenzime tashmë janë parashikuar dhe në Udhëzimin për Aplikantët Skema e granteve “IPARD-LIKE”, për Zhvillimin e e Sektorit Agro-Ushqimor në Shqipëri 2012-2014. Në sythin të 4.1 Shpenzimet e Pranueshme, parashikohet se në to përfshihen :”Shpenzimet e paguara nga aplikanti për përgatitjen e planit të biznesit përfshihen në grupin e kostove të përgjithshme dhe janë të pranueshme deri në nivelin prej 4 % të kostove të përmenduara në pikat (1) dhe (2) me kusht që të mos kalojnë shumën 5000 Euro.” Por a mjafton kjo dhe aplikanti përfitues të mos jetë në gjendje të kuptojë apo pse jo llogaritë konceptet e NPV dhe IRR-së, kur teknikat kompjuterike e lehtësojnë mjaft këtë ?!

Tagged with:
 

Leave a Reply

Set your Twitter account name in your settings to use the TwitterBar Section.