blog43Lëvizjet e forta të kurseve të këmbimit, si rrjedhojë e rritjes së luhatshmërisë në tregjet ndërkombëtare, dhe kur vetëm kursi i këmbimit USD/LEK, i ndikuar nga lëvizjet e tregut ndërkombëtar, u rrit me rreth 25% gjatë vitit të kaluar, treguan se sa e rëndësishme është mbrojtja e ekspozimit ndaj luhatjeve të kursit të këmbimit.  Për këtë arsye, është i nevojshëm zhvillimi i tregut të brendshëm të produkteve financiare derivate, që do t’u mundësojë të gjithë pjesëmarrësve të tregut të ekzekutojnë mbrojtjen e dëshiruar. Duke marrë parasysh se sistemi bankar vepron si krijues tregu për shumicën e produkteve dhe shërbimeve  financiare, roli i bankave në krijimin dhe zhvillimin e tregut të derivateve financiare, në lidhje me kursin e këmbimit, është shumë i rëndësishëm.

Produkti  derivat më i thjeshtë që mund të përdoret në këtë rast është forward. Kontratat forward janë kontrata të lidhura ndërmjet dy palëve, të cilat bien dakord të kryejnë një transaksion financiar në një datë të ardhme, me një çmim të paracaktuar. Kontratat forward nuk duhet të ngatërrohen me kontratat e mundësive (options), apo kontratat e të ardhmes (futures). Kontratat e mundësive i ofrojnë blerësit të drejtën, por jo detyrimin, për të ekzekutuar një transaksion, ndërsa kontratat e të ardhmes janë kryesisht kontrata të standardizuara, ku tregtimi i tyre ndodh në bursa të organizuara dhe mund të blihen ose shiten si kontrata më vete. Kontratat forward janë kontrata që mund të personalizohen sipas nevojave të shitësit dhe blerësit dhe tregtohen zakonisht drejtpërdrejt me klientin, ose palët e treta. Këto kontrata mund të modelohen për të gjitha llojet e transaksioneve financiare, përfshi këtu kurset e këmbimit, normat e interesit, etj.  Kontratat më të zakonshme që tregtohen në tregun financiar shqiptar janë ato të lidhura me kursin e këmbimit. Pavarësisht se ekziston një treg për këto kontrata, ky treg është ende i vakët e jo-likuid. Deri tani kërkesa për këto produkte ka qenë në përgjithësi e ulët. Një nga arsyet kryesore të kërkesës së vakët është se diferencat e normave të interesit, që përfshihen në formulën e përllogaritjes së monedhës lokale (Lek) dhe monedhës së huaj (Euro ose USD) kanë qenë mjaft të theksuara. Për këtë arsye, çmimi “forward” do të dilte shumë më i lartë nga çmimi aktual (spot) i kursit të këmbimit, duke humbur tërheqjen dhe interesin e investitorëve për kryer një transaksion të tillë. Ngushtimi i diferencës së normave të interesit kohët e fundit, si rrjedhojë e rënies së yield-eve të bonove të thesarit, duhet t’i kishte bërë këto produkte më tërheqëse. Pavarësisht kësaj, mungesa e edukimit sidomos me produktet që mund të përdoren për t’u mbrojtur ndaj rreziqeve financiare, mbetet një pengesë e rëndësishme.

Krahasimisht në tregjet botërore këto kontrata zënë një pjesë shumë të rëndësishme të vëllimit total të tregtimit të produkteve që lidhen me kursin e këmbimit. Sipas një studimi të BIS Basel[1], mbi tregjet e këmbimeve valutore, kontratat forward të lidhura me kursin e këmbimit zënë afërsisht 13% të tregut botëror. Vendin e parë e zënë kontratat (swap), të cilat janë marrëveshje që përdoren kryesisht për menaxhim likuiditeti, me rreth 42%, vendin e dytë e zënë transaksionet (spot) me 38% të tregut dhe vendin e tretë e zënë transaksionet “forward”.  I njëjti studim tregon se madhësia totale e tregut të produkteve forward, të lidhura me kursin e këmbimit në 2013-ën, u rrit në 680 miliardë USD nga 475 miliardë USD që ishte në vitin 2010. Kjo tregon se produktet “forward” të lidhura me kursin e këmbimit në tregjet ndërkombëtare janë jo vetëm popullore, por kanë treguar një prirje të qartë rritëse.

Duke marrë parasysh se ne jemi kryesisht një vend importues, kontratat forward do të shërbenin si një mbrojtje shume e mirë për importuesit, të cilët i kanë skeduluar pagesat e faturave në monedhë të huaj për një datë të mëvonshme. Nga kontratat forward do të përfitonin gjithashtu edhe shoqëritë lokale, të cilat janë të ekspozuara ndaj huave në monedhë të huaj, si dhe eksportuesit  që presin të marrin pagesa në monedhë të huaj, në një datë të mëvonshme.Megjithëse teorikisht është e mundur të strukturohet një kontratë forward e lidhur me kursin e këmbimit edhe për klientët individë, praktikisht është thuajse e pamundur që kontrata forward të mbyllet për shuma të vogla, e kjo si rrjedhojë e kostos së lartë të mbrojtjes që banka duhet të kryejë në momentin që hyn në një kontratë të tillë.

Për këtë arsye, për nevoja të mbrojtjes nga kursi i këmbimit, kontratat forward mund t’i përdorin vetëm shoqëritë, ose ata individë të cilët kanë flukse pagesash të mëdha në të ardhmen.

Për bankat ekziston rreziku që, nëse një kontratë forward nuk ekzekutohet në datën e maturimit, ajo do të përballet me humbje, që vijnë si rrjedhojë e diferencës së çmimit “forward” të rënë dakord me kursin e këmbimit, në momentin që do të kryhet transaksioni. Gjithsesi ky rrezik mund të shmanget duke kërkuar garanci, që shërben si kolateral që mbron bankën në rast të mos-ekzekutimit.

Që ky treg të zhvillohet në Shqipëri duhen përmirësuar disa elementë të infrastrukturës së tregut, lidhur me faktorë të ofertës, si dhe të promovohet më tej kërkesa për këto lloj produktesh si në vijim:

  1. Zhvillimi i mëtejshëm i tregut të parasë, si një kusht i domosdoshëm. Kjo pasi për të modeluar çmimin e një kontrate forward, institucionet financiare që e krijojnë këtë treg mbështeten mbi kursin e këmbimit aktual dhe normat e interesit, të cilat duhet të përputhen me maturimin e kontratës me afat. Për të pasur një mbrojtje të përsosur këto norma interesi duhet të përfaqësojnë sa më afër realitetin e huamarrjes, apo huadhënies së fondeve në tregun ndër-bankar. Tregtimi aktual në tregun e parasë është përqendruar në afate të shkurtra (deri në një javë), gjë që vështirëson dhe vendosjen e një çmimi të mbrojtur tërësisht, lidhur me një kontratë forward. Zhvillimi i mëtejshëm i tregut të kolateralizuar nëpërmjet marrëveshjeve Repo, duke u shtrirë përtej afatit kohor të një jave, si dhe krijimi i tregut të marrëveshjeve të shkëmbimit (swap) për kursin e këmbimit, të cilat janë gjithashtu produkte derivate, por që përdoren për menaxhimin e likuiditetit, janë dy elementë të nevojshëm në përmirësimin e infrastrukturës së sipërpërmendur. Për të lehtësuar zhvillimin e tregut ndër-bankar, Komiteti i Thesarit të AAB-së ka përgatitur një Kontratë-Tip, ku pasqyrohen praktikat më të mira ndërkombëtare, e cila do të lehtësonte jo vetëm zhvillimin e tregut të transaksioneve me afat, lidhur me këmbimet valutore, por mund të përdoret gjithashtu edhe për lloje të tjera derivatesh financiare, si: marrëveshjet e shkëmbimit për kurset e këmbimit, etj.
  2. Promovimi i këtyre produkteve, si dhe edukimi i klientëve të ekspozuar, lidhur me rendësinë që ka mbrojtja ndaj rreziqeve të ndryshme, si ai i kursit të këmbimit, do të ishte një tjetër element shumë i rëndësishëm, që do të nxiste kërkesën për këto lloj produktesh. Kjo do të sillte përfitime për të gjitha palët: për bankat do të ishte një mundësi shtesë për të zgjeruar biznesin dhe për të rritur fitimet, ndërkohë që për klientët do të ofronte një mundësi shtesë për t’u mbrojtur ndaj lëvizjeve të papritura të kursit të këmbimit. Rritja e vëllimeve të tregtimit do të reduktonte marzhet, duke i bërë këto produkte me tërheqëse për të gjithë pjesëmarrësit e tregut

Gjithsesi, duhet pasur parasysh se, sigurimi nga ana e klientëve të mbrojtjes nëpërmjet një kontrate forward do të neutralizonte efektin e kursit të këmbimit, duke hequr dorë në këtë mënyrë nga ndonjë fitim i mundshëm, që mund të realizohej nëse kursi i këmbimit do të lëvizte në favor të tyre. Vendimi për t’u mbrojtur ose jo është një vendim që kërkon një gjykim të thellë, ku përfshihet jo vetëm analiza e rrezikut, përfshirë dhe aftësinë e dëshirën për të marrë përsipër rrezik, por dhe dëshira për përfitueshmëri nga lëvizjet e kursit të kembimit nga aktorët e ekspozuar. Megjithatë, ekzistenca dhe përmirësimi i një tregu financiar, që do t’i ofronte mundësinë të gjithë aktorëve të tregut të realizonin transaksione financiare të cilat ndihmojnë në heqjen e pasigurisë, sidomos në periudha të larta luhatshmërie, do të ishte në hap përpara drejt zhvillimit të mëtejshëm të tregut financiar në përgjithësi.

* Shkrimi është marrë nga revista Bankieri

_________________________________________________________________________________

[1] Triennial Central Bank Survey, Foreign Exchange turnover in April 2013, September 2013, Bank For International Settlements.

Tagged with:
 

One Response to Kontratat Forward dhe pëdorimi i tyre në bankingun shqiptar

  1. Pjer Thomas says:

    Ky sajt/pagina ketu, a mund te na informoje se kur ka noi konference a forum ekonomik, me pjesmarrjen e bankierve dhe ekonomisteve, me qellim qe edhe ne emigrantet te kemi mundesi pjesmarrje.

Leave a Reply

Set your Twitter account name in your settings to use the TwitterBar Section.